باقرالعلوم(عليه السلام) درروزاول ماه رجب وبه روایتی دیگر سوم ماه صفر سال 57 هجري قمري درمدينه متولد ودرسال114هجري قمري درسن 57 سالگي به دستورهشام بن عبدالملک دهمين خليفه اموي درمدينه مسموم و به شهادت رسيدند . مرقد شريفشان درقبرستان بقيع در مدینه است .
پدربزرگوارشان امام زين العابدين(عليه السلام) ومادرگراميشان ام عبدالله دختر امام حسن مجتبي (عليه السلام) مي باشد .
آن حضرت درجريان واقعه کربلا ، درحاليکه بيش از سه سال وشش ماه و ده روز ازعمر شريفشان نگذشته بود؛ تمام مصائب کربلا واسارت را ازنزديک ديده وخود نيز جزء مصيبت زدگان بودند .
پيشواي پنجم نمونه فضل وکمال علم ودانش وتجلي علمي الهي بودند وحرکتي که درجهت آشکار ساختن و روشن نمودن ارزشهاي اسلامي درکليه ابعاد داشتند ، حرکتي بس عميق بود که ازطول قرنها ازفرهنگ ناب و زلال الهي دربرابرتجاوز بيگانه حراست وحفاظت نمود، به هيمن جهت است که آن حضرت به باقرالعلوم (عليه السلام) يعني شکافنده علمها معروف شدند .
عصري که امام باقر(عليه السلام) درآن مي زيستند، عصر نياز به يک رنسانس علمي درمحيط اسلام بود .
زيرا با گسترش روزافزون اسلام و پناه آوردن کشورهاي متمدن آن روز از شر تبعيضات ناروا وانواع بي عدالتيها و اسارتها و بردگي ها به آغوش اسلام طبعاً دامنه پرسشها درمسائل مختلف اسلام گسترده تر مي شد ؛ چه کسي براي پاسخگوئي به اين نيازهاي فکري شايسته تر از وارث حقيقي پيامبر(صلي الله عليه وآله) وفرزند او؟
حضرت امام محمد باقر(عليه السلام) افزون برتلاشهاي فرهنگي ، سياسي در رسيدگي به مشکلات مردم و رسيدگي به افراد فقير وبي بضاعت بسيار توجه داشت و حتي با دست خود باغ و بستان، آباد مي نمود و محصول آنرا در راه خدا و محرومان تقسيم مي کرد .
بيشتر دوران امامت حضرت امام محمد باقر(عليه السلام) که نوزده سال و ده ماه ودوازده روز ( ازسال 95تا 114هجري قمري ) بود ، مصادف با حکومت ظالمانه هشام بن عبدالملک اموي بود. دراين دوران امام و يارانش شديداً تحت نظر و مراقبت بودند .
وجود مقدس حضرت و روش و حرکات ايشان درمدينه گرچه مبارزه رو در رو وعلني با دستگاه طاغوتي هشام نبود ولي همه آن برنامه ها نشانه يک نوع مخالفت با آن دستگاه بود .
حضرت ازطريق تدوين فرهنگ اسلامي آنچنان به روشنگري افکار امت اسلامي و در نتيجه افشاگري ماهيت پليد بنا حق برمسند حکومت اسلامي نشستگان پرداخت ، که کارگزاران حکومتي براي حفظ موجوديت خود ناچار شدند به عناوين مختلف اقدام به خاموش و يا مرعوب ساختن آن بزرگوار نمايند .
غاصبان ومتجاوزان اموي همواره به مقام والاي امام رشک مي بردند وبه هر وسيله براي غصب وتصرف حکومت و خلافت که ويژه امامان بود، دست مي يازيدند و درراه منظور ازهيچ جنايتي باکي نداشتند .
هشام که ازنفوذ فراوان آن حضرت درقلب مردم به شدت وحشت داشت وآنرا تهديدي جدي براي حکومت خودمي دانست سرانجام چاره کار خود را در به شهادت رساندن حضرتش ديد.
ازاينرو دستور داد تا امام را مسموم نمايند ولی عامل و چگونگی آن بروشنی معلوم نیست.
بعضی می نویسند : ابراهیم بن ولید بن یزید بن عبدالملک ( پسر برادرزاده هشام ) آنحضرت را مسموم نمود. و بعضی می نویسند زید بن حسن به دستور هشام ، زهر را به زین اسب مالید و اسب را به حضور امام باقر ( ع ) آورد ، و اصرار کرد که آن حضرت بر آن سوار گردد ، آنحضرت ناگزیر بر آن سوار شد و آن زهر در بدن او اثر کرد ، به گونه ای که رانهایش متورم شد ، و سه روز به سختی در بستر بیماری افتاد و سرانجام به شهادت رسید. آن حضرت ساعات آخر عمر ، کفنهای خود را که پارچه سفیدی که با آن احرام به جا آورده بودند مشخص نمودند.
.jpg)